نقشه زمین شناسی 1:100000 سفید سنگ در محدوده ˚60 تا َ30 ˚60 طول شرقی و َ30 ˚35 تا ˚36 عرض شمالی واقع شده است.
بزرگترین آبادی منطقه، روستای سفید سنگ است که در 100 کیلومتری شرق مشهد قرار دارد. روستای سفید سنگ از سمت غرب با شهرستان فریمان و از سمت جنوب شرق با شهرستان تربت جام مرتبط میباشد .
راه اصلی دستیابی به منطقه جاده آسفالته مشهد – تربت جام است که از غرب به شرق محدوده امتداد دارد.
گستره ورقه سفیدسنگ در ادامه شرقی بلندیهای البرز و بینالود واقع شده است. این محدوده، محل برخورد قطعه لیتوسفری توران درشمال و قطعه لیتوسفری ایران درجنوب است که با بسته شدن پالئوتتیس به یکدیگرمتصل شدهاند. در این محدوده مجموعه افیولیتی و سنگهای دگرگونی وابسته به آن و همچنین سازندهایی از حوضه رسوبی کپه داغ حضور دارد.
تمامی واحدهای سنگی که در منطقه رخنمون دارند در شکل (1) مشخص شده است. شکل (2) پراکندگی سنگهای آذرین و شکل (3) پراکندگی سنگ آهک، مارن، دولومیت و ... را در محدوده ورقه زمین شناسی مورد نظر نشان می دهد.
پالئوزوئیک
- مجموعه افیولیتی و سنگهای دگرگونی منسوب به بقایای پالئوتتیس:
واحد P-TRub :
شامل ورلیت، دونیت، گابرو، میکرو گابرو، اسپیلیت و بازالت است. این مجموعه ماهیت افیولیتی داشته که تحت تاثیر دگرسانی کانیهای جدیدی چون کلریت، کربنات، اپیدوت و سرسیت در آن بوجود آمده است . این واحد در محدوده مورد نظر بصورت نواری، از شمال غرب به جنوب شرق امتداد دارد .
واحد P-TRm :
شامل سنگهای تراکی آندزیت دگرگون شده، آندزیت، پیلولاوا، بازالت، توف ولاپیلی توف میباشد. این واحد بیشتر درجنوب شرق منطقه (شرق روستای کلاته حسن) و بصورت نوارهای باریکی نیز درغرب ورقه (شمال چشمه گندآب) قابل مشاهده است.
واحد Pch :
این بخش واجد رسوبات مختلف اسلیت، فیلیت، متاتوف، متاچرت، سنگ آهک پلاژیک و شیل رادیولاریت دار به همراه گدازههای دگرگون شده است .
واحد Pq و Pph :
تودههای Pq و Pph مؤید توربیداتی بودن رسوبات نخستین این سنگها هستند. Pq شامل لیت آرنایت به همراه اسلیت و Pph نیز شامل فلیت،اسلیت، سنگآهک لایه نازک، متاگریوک و ماسه سنگ می باشند .
واحد :Psl
این واحد متشکل از سنگ آهک، متاگریوک ضخیم لایه به همراه تداخلهایی از اسلیت میباشد.
- رسوبات پالئوزوئیک در محدوده البرز :
واحدهای این محدوده در پادگانههای قدیمی لبه محدوده ایران تشکیل شده و سپس بر روی مجموعه افیولیتی و سنگهای دگرگونی رانده شده است. سن این مجموعه پرمین بالایی است .
واحد Pl1 :
تناوبی از شیل قرمز تیره و ماسه سنگ گریوکی است که با گذری تدریجی به سنگ آهک متوسط تا ضخیم لایه تبدیل میشود. این توده اغلب ارتفاعات موجود در منطقه را تشکیل میدهد که بلند ترین نقطه یعنی کوه دال نیز از این نوع میباشد . رخنمونهای این توده بصورت روندی از جنوب شرق تا شمال غرب نقشه کشیده شده است. بخشهایی نیز در جنوبغرب نقشه در اطراف روستاهای رخنه وخلیل آباد مشاهده میگردد، همچنین در شمال روستای کوه سفید در شرق نقشه سفید سنگ نیز رخنمون دارد .
واحد Pl2 :
این واحد ماسه سنگ با دانه بندی تدریجی است که به سنگ آهک متوسط تا ضخیم لایه تبدیل میشود. براساس فسیلهای فوزولین، سن این واحد پرمین بالایی است .
مزوزوئیک
• ژوراسیک و کرتاسه در محدوده کپه داغ :
واحد Jck :
شامل کنگلومرای پلی میکتیک که با ناپیوستگی زاویه دار (دگرشیبی) بر روی مجموعه پالئوزوئیک قرارگرفته است و در اغلب مناطق سازند کشف رود با این واحد سنگی آغاز میگردد . این واحد در اطراف روستای سیرزار (جنوب شرق نقشه)، درجنوب روستای رزمگاه بالا(مرکز نقشه) و درشمال گنبدک و جنوب روستای حسینیه (غرب ورقه) رخنمون دارد .
واحد Jclk :
این واحد از کنگلومرای پلی میکتیک و بیومیکرواسپارایت تشکیل یافته که درمرکز نقشه (غرب سنجدک) و درشمال غرب (اطراف خیرآباد، کوه زر و غرب روستای تپه نادر) رخنمون دارد. این واحد نیز به سازند کشف رود منتسب میباشد که گاهی سنگ قاعده این سازند را تشکیل می دهد.
واحد Jsh.sk :
شامل شیل سیاه به همراه بین لایههایی از آرکوز بوده و به صورت نواری ممتد و وسیع از شمال غرب تا شرق منطقه گسترش یافته است . علاوه براین رخنمونهایی از این سازند را میتوان در جنوب شرق و غرب (اطراف روستای حسینیه) منطقه مشاهده نمود .
واحد Js.shk :
این واحد شامل ساب آرکوز با تداخلهایی از شیل میباشد که از شمالغرب تا شرق منطقه مورد مطالعه رخنمون دارد.
واحد Jmsk :
متشکل ازشیل و مارن با بین لایههایی از ساب لیت ارنایت می باشد . رخنمون این سازند در شمالشرق، جنوبشرق و شمال نقشه(غرب روستای کلاته گلی) مشاهده میگردد.
واحد Jsk :
ازساب لیت ارنایت تشکیل شده و درمرکز(شمال بزمگاه بالا و جنوب بوته گز پائین)،غرب و شمالغرب (شمال چالمه سنگ بالا) همچنین در جنوب شرق نقشه رخنمون دارد.
واحد Jmz :
شامل بایواسپاریت لایه نازک، کوارتزارنایت و کنگلومرا و رسوبات کربناته منتسب به سازند مزدوران است. علت وجود ماسه سنگ و کنگلومرا در آن را کم عمق شدن حوضه رسوبی دربرخی از نقاط میدانند . این واحد دراطراف روستای تپه نادر(شمال غرب منطقه) دارای بیرون زدگی است.
واحد Jgs :
شامل گچ و آهک بوده و بصورت هم شیب روی رسوبات کشف رود قرار گرفته است. از نظرسنی هم ارز قسمتهای بالایی رسوبات دریایی مزدوران( Jmz ) میباشد و مربوط به ژوراسیک بالایی است . رخنمونهایی از این واحد در شمال شرق گستره نقشه سفید سنگ قابل مشاهده است.
واحد Ksh :
شامل تناوبی از کنگلومرای پلی میکتیک و ماسه سنگ قرمز منتسب به سازند شوریجه است. سازند شوریجه را میتوان آغاز رسوبگذاری درکرتاسه دانست. این سازند درقسمتهای جنوبی ورقه مستقیماً برروی سازند کشف رود قرارمیگیرد . بیشترین رخنمون این واحد درنواحی مرکزی ورقه (شمال روستای سنجدک، شمال و جنوب شاهان گرماب) و همچنین درغرب (شمال غرب حسینیه) است.
واحد Ktr :
شامل آهک و آهک ماسهای با ردیفهایی از آهکهای خاکستری اُاُلیت دار حاوی فسیل اوربیتولین(سازند تیرگان) است .سن این واحد سنگی براساس فسیلهای یافت شده اوایل آبتین میباشد . این رسوبات در مرکز منطقه (شمال سنجدک و شمال غرب چشمه روغنی) و درغرب (شمال غرب روستای حسینیه) و شمال شرق ورقه بیرون زدگی دارد.
واحد Ksr :
شامل شیل تیره، شیل مارنی و آهک فسیل دار مربوط به سازند سرچشمه است. سن آن آبتین بالایی است و درشمال شاهان گرماب، شمال سنجدک (مرکز نقشه) و شمال غرب روستای حسینیه (غرب نقشه) دارای رخنمون است.
واحد Kad :
مجموعهای شامل آهک، مارن و گل سفید که با نام سازند آبدراز شناخته میشود و سن آن کرتاسه بالایی است. رخنمون این سازند درجنوب شرق روستای سیرزار(جنوب شرق نقشه) مشاهده میشود .
واحد Kab :
شامل مارن، شیل و آهک لایه متوسط (سازند آب تلخ) که مستقیماً بر روی سازند آبدراز قرار گرفته و متعلق به کرتاسه بالایی است . این واحد در جنوب شرق ورقه سفید سنگ رخنمون دارد .
سنوزوئیک
• ائوسن- میوسن- پلیوسن
واحد Ec :
کنگلومرای پلی میکتیک که قطعات سازنده آن از واحدهای رسوبی کپه داغ است و نخستین واحدی است که بر روی رسوبات کرتاسه با ناپیوستگی زاویهدار قرارمیگیرد . رخنمون این رسوبات درغرب نقشه سفید سنگ (غرب حسینیه) مشاهده میشود.
واحد Esh.s :
تناوبی از شیل و ماسه سنگ، دارای نومولیت و آلوئولین که نشانگر رسوبگذاری در محیط کم ژرفای دریایی است. این مجموعه رسوبی با توجه به فسیلهای آن دارای سن ائوسن پایین تا بالا است. تنها بیرون زدگی آن در غرب نقشه واقع در 6 کیلومتری شمال روستای ناگهانی است .
واحد Eoc2 :
تناوبی از کنگلومرای پلی میکتیک و ماسه سنگ ضخیم لایه گری وکی دارای نومولیت و خارپوست میباشد که نشاندهنده رسوبگذاری در نواحی کرانه دریا است . این رسوبات در جنوب غرب نقشه سفید سنگ بیرون زدگی دارند.
واحد Eoc1 :
شامل تناوبی از کنگلومرا وماسه سنگ که قطعات کنگلومرا بیشتر از سنگهای ولکانیکی تشکیل یافته است . برونزد این واحد دربخشهایی ازغرب(شرق چشمه گنداب) و جنوب غرب (اطراف روستای گرداله و حسن بلبل) مشاهده می گردد.
واحد Mcl :
واحد کنگلومرایی است که ضخامت آن حدود 50 متر است و در ادامه به تناوبی از ماسه سنگ و آهک ( Msl ) تبدیل میشود. فسیلهای به دست آمده از این مجموعه سنگی سن میوسن پایین را برای آن مشخص میکنند. شواهد موجود، حاکی از تشکیل این رسوبات درمحیط دریایی کم عمق است. واحد مذکور درجنوب غرب نقشه (اطراف خلیل آباد، سود خر و بوداغ) رخنمون دارد.
واحد Msl :
تناوبی از ماسه سنگ وسنگآهک میباشد که رخنمون آن درجنوب غرب نقشه قابل مشاهده است.
واحد Mcm :
شامل کنگلومرای پلی میکتیک قرمز تیره و ماسه سنگ که رخنمون آن درجنوب غرب ورقه سفید سنگ، اطراف روستای شوراب قابل مشاهده است.
واحد Mcs :
این واحد شامل ماسه سنگ، مارن و کنگلومرا است که درشمال شرق نقشه (جنوب پسخوری) و در جنوب شرق نقشه(جنوب بیدک) رخنمون دارند.
واحد Msc :
سیلتستون با تناوبی از ماسه سنگ و مارن که رخنمون آن را در شرق محمد جان، جنوب کلاته حسن و دارمنگی، همچنین در شمال شرق نقشه می توان مشاهده نمود.
واحد Msm :
شامل سیلتستون همراه کمی گچ با تداخلهایی ازماسه سنگ و مارن است. این واحد بخشهای وسیعی ازجنوب، شمال وشمال شرق ورقه سفیدسنگ را تحت پوشش قرارمیدهد.
واحد Mc2 :
کنگلومرای پلی میکتیک همراه با میان لایه هایی ازماسه سنگ گری وکی که درجنوب نقشه و با امتداد شمال غرب- جنوب شرق رخنمون دارد.
واحد Mm :
مارن گچی به رنگ قهوهای روشن تا قرمز که درشمال شرق نقشه(شمال پسخوری) بیرون زدگی دارد .
واحد PLQc :
رسوبات مخروطهای آبرفتی پلیوسن که با ناهمسازی زاویهای بر روی رسوبات میوسن برجای گذاشته شده است . این واحد با امتداد شمال غرب- جنوب شرق در جنوب منطقه مورد مطالعه رخنمون دارد.
• کواترنر
نهشتههای کواترنر در سرتاسر منطقه گسترش دارد و به صورت دگرشیبی روی نهشتههای قدیمیتر قرار گرفته است. این رسوبات جوانترین رسوبات منطقه هستند و شامل واحدهای لسی(Ql)، رسوبات تراسهای رودخانهای (شامل سنگریزه، ماسه و رس) (Qt1)، مخروط افکنهها و رسوبات آبرفتی (Qtf)، تراورتن و رسوبات کربناتی چشمههای آهک ساز(Qtr)، تپههای ماسهای (Qs)، رسوبات آبرفتی جوان (شامل رس و ماسه) (Qt2) و رسوبات کف دشتها و... می باشند.
