انجمن علمی زمین شناسی دانشگاه تهران

 

ژئوفيزيك‏ به‏ مفهوم‏ عام‏ شامل‏ فيزيك‏ زمين‏، جو و اقيانوس‏هاست‏. علم ژئوفيزيك، بررسي پارامترهاي مختلف فيزيكي كرة زمين است. پيدايش‏ اين‏ علم‏ به‏ كشف‏ ژيلبرت‏ در نيمه‏ دوم‏ سده شانزدهم‏ ميلادي‏ مبني بر اين كه‏ زمين‏ همانند يك‏ مغناطيس‏ بزرگ‏ عمل‏ مي‏كند و نيز به‏ نظريه‏ گرانش‏ نيوتن‏ در نيمه دوم‏ سده‏ هفدهم‏ ميلادي‏ برمي‏گردد. امروزه‏ اين‏ علم‏ با بهره‏گيري‏ از ديگر علوم‏ پايه‏، دانشي‏ است‏ با كاربردهاي‏ فراوان‏ و به شاخه‏هاي‏ متعددي‏ تقسيم‏ مي‏شود. وظيفه اصلي‏ علم‏ ژئوفيزيك‏، مطالعه فرايندهاي‏ فيزيكي‏ است‏ كه‏ در سياره زمين‏ و منظومه شمسي‏ رخ‏ مي‏دهد. شناخت‏ پديده‏هاي‏ مرتبط‏ با تحول‏ زمين‏ جامد، جو و اقيانوسها براي‏ تامين‏ نيازهاي اساسي‏ زندگي‏ انسان‏ ضروري‏ است؛ به‏ طور مثال‏ مي‏توان‏ به‏ نياز روزافزون‏ به‏ كشف‏ منابع‏ جديد انرژي‏، اكتشاف‏ كانيها و ذخاير آبهاي‏ زير زميني‏، پيش‏بيني‏ رويدادهاي‏ طبيعي‏ مانند زلزله‏، آتشفشان‏، سيل‏ و خشكسالي‏ و همچنين‏ يافتن‏ راههاي‏ چگونگي‏ كاهش‏ اثر ويرانگر اين‏ پديده‏ها اشاره‏ كرد. بر اساس‏ اين‏ نياز و ضرورت‏ توسعه‏ علم‏ ژئوفيزيك‏، اتحاديه‏ بين‏المللي‏ شوراي‏ تحقيقات (IUS) و اتحاديه‏ بين‏المللي‏ علوم (IUS) از ژوئيه‏ 1957 تا دسامبر 1958 را سال‏ ژئوفيزيك‏ ناميد و از تمامي‏ ملل‏ مختلف‏ درخواست‏ همكاري‏ جهاني‏ براي‏ توسعه‏ و پيشبرد اين‏ علم‏ نمود. در راستاي‏ تحقق‏ اين‏ هدف‏، مو سسة‏ ژئوفيزيك‏ دانشگاه‏ تهران‏ در سال‏ 1957 ميلادي‏ مطابق‏ با 1336 هجري‏ شمسي‏، به‏ همت‏ والاي‏ مرحوم‏ استاد دكتر حسين‏ كشي افشار پايه‏گذاري‏ شد.

 

مو سسة ژئوفيزيك‏ در بدو تاسيس‏ با سه‏ بخش‏ زلزله‏شناسي‏، ژئومغناطيس‏ و گراني‏سنجي‏ آغاز به‏ فعاليت‏ نمود و به‏ تدريج‏ در زمينه‏هاي‏ آموزشي‏، پژوهشي‏ وكاربردي‏ علم‏ ژئوفيزيك‏ گسترش‏ يافت‏. در مهر ماه‏ 1349 كميسيون‏ منتخب‏ هيات‏ امناي‏ دانشگاه‏ تهران‏، دو گروه‏ آموزشي‏ فيزيك‏ زمين‏ و فيزيك‏ فضا را تصويب‏ و ابلاغ‏ نمود.

 

در حال‏ حاضر، گروه‏ فيزيك‏ زمين‏ آموزش‏ دانشجويان‏ در مقاطع‏ تحصيلي‏ كارشناسي‏ ارشد در 5 گرايش‏ زلزله‏شناسي‏، لرزه‏شناسي‏، مغناطيس‏سنجي‏، ژئوالكتريك‏ و گراني‏سنجي‏ و دكتري‏ در 4 گرايش‏ زلزله‏شناسي‏، لرزه‏شناسي‏، الكترومغناطيس‏ و گراني‏سنجي‏ را بر عهده‏ دارد. دانشجويان‏ اين‏ گرايش‏ها با ويژگي‏ها و ساختار كره‏ زمين‏ آشنا شده‏ و از آنها در اكتشاف‏ ذخاير زيرزميني‏، زلزله‏خيزي‏ مناطق‏ مختلف‏ كشور و بررسي‏هاي‏ مربوط‏ به‏ طرحهاي‏ مهندسي‏ ژئوفيزيك‏ استفاده‏ مي‏كنند. چهار بخش تحقيقاتي اكتشافات، زلزله‏شناسي، گراني‏سنجي و مغناطيس‏سنجي و آزمايشگاههاي مختلف با اين گروه همكاري نزديك دارند.

 

گروه‏ فيزيك‏ فضا، از سال 1354رشته‏ تحصيلي‏ هواشناسي را‏ در مقطع‏ كارشناسي‏ ارشد دائر كرده است‏ و از سال‏ تحصيلي‏ 1383 نيز در مقطع‏ دكتري‏ هواشناسي‏ دانشجو مي پذيرد‏. دانشجويان‏ اين‏ رشته‏ با زمينه‏هاي‏ مختلف‏ هواشناسي‏ از قبيل‏ سامانه‏هاي‏ جوي‏ در مقياس‏هاي‏ گوناگون‏ (بزرگ‏، ميان‏ و خرد مقياس) پيش‏بيني‏ عددي‏ وضع‏ هوا، آبشناسي‏، اقليم‏شناسي‏، تشكيل‏ ابر و بارش‏، توفانهاي‏ شديد همراه‏ با بارش‏هاي‏ رگباري‏ و لايه‏ مرزي‏ آشنا شده‏ و مي‏توانند از آنها در امور محيط‏ زيست‏، كشاورزي‏، عمراني‏، صنعتي‏، آب‏، حمل‏ و نقل‏ و ديگر زمينه‏هاي‏ مرتبط‏ استفاده‏ كنند. چهار بخش تحقيقاتي ازن و آلودگي هوا، فيزيك‏ خورشيدي و نجوم، هواشناسي و يونسفر با اين گروه همكاري نزديك دارند.

 

طبق‏ مصوبه‏ هيات‏ وزيران‏ در تير 1379 مسئوليت‏ استخراج‏ و تنظيم‏ تقويم‏ رسمي‏ كشور به‏ عهده‏ موسسة ژئوفيزيك‏ واگذار شد كه‏ موسسة ژئوفيزيك‏ اين‏ امر را توسط‏ شورايي‏ در مركز تقويم‏ دانشگاه‏ تهران‏ انجام‏ مي‏دهد.

 

همچنين‏ طبق‏ مصوبه‏ هيات‏ وزيران‏ در آذر 1382 مسئوليت‏‏ اطلاع‏رساني‏ سريع‏ و شبانه‏روزي‏ زلزله‏هاي‏ كشور به‏ موسسة‏ ژئوفيزيك‏ واگذار شد كه‏ اين‏ امر توسط‏ مركز لرزه‏نگاري‏ كشوري‏ موسسة‏ ژئوفيزيك‏ در حال‏ انجام‏ است‏.

 

بر اساس‏ مصوبه وزراي عضو ستاد پيشگيري و مديريت بحران در حوادث طبيعي و غير مترقبه كشور در تير ماه 1384 موسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران مسئول مديريت اطلاعات لرزه‌اي كشور گرديد. به همين منظور و بر اساس بندهاي ج، د، ه ماده 1 اين مصوبه مركز مطالعات پيش‌نشانگرهاي زلزله در موسسه ژئوفيزيك تاسيس شد.

ضرورت و اهميت

با توجه به ذخاير گسترده زيرزميني در كشور و نياز به اكتشاف اين ذخاير در راستاي نيل به استقلال اقتصادي،خودكفايي و توسعه صنعتي كشور از يك سو و نظر به زلزله خيزي كشور و همچنين نياز دانشگاهها و مؤسسات علمي و پژوهشي به نيروهاي متخصص از سوي ديگر، برگزاري دوره كارشناسي ارشد رشته ژئوفيزيك مورد نياز و ضروري مي باشد.

 

نقش و توانايي

دانش آموختگان دوره كارشناسي ارشد ژئوفيزيك قادر هستند در مؤسسات آموزش عالي يا سازمانها و وزارتخانه هاي مختلف نظير ، نفت، كشور، نيرو، مسكن و شهرسازي، جهادكشاورزي، معادن و فلزات، زمين شناسي،انرژي اتمي و شركتهاي خدماتي مهندسين مشاور فعاليت نمایند.

 

مدت دوره و نظام آموزشي

بر اساس آئين نامه آموزشي دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته، مدت تحصيل در اين دوره 2 سال است كه با توجه به مقررات دانشگاه، اين مدت تا 3 سال قابل تمديد مي باشد. نظام آموزشي اين دوره بصورت واحدي مي باشد كه براي هر واحد درس نظري در هر نيمسال 16 ساعت آموزش و براي هر واحد عملي 32 ساعت كار عملي در نظر گرفته شده است.

 

واحدهاي درسي

دوره كارشناسي ارشد ژئوفيزيك شامل پنج گرايش زلزله شناسي، ژئوالكتريك، ژئومغناطيس، گراني سنجي و لرزه شناسي مي باشد، تعداد كل واحدهاي اين دوره براي فراغت از تحصيل بدون در نظر گرفتن دروس كمبود و با احتساب پايان نامه 32 واحد است. که شامل دروس کمبود، مشترک، تخصصی و اختياری به شرح زير می باشد:

 

 

جدول دروس الزامی تخصصی گرايش ها